Wat betekent inbewaringstelling in het strafrecht?

Met ‘inbewaringstelling strafrecht’ wordt meestal de bewaring bedoeld: een rechter beslist dat een verdachte voorlopig vast blijft zitten tijdens een strafrechtelijk onderzoek. Dat is geen veroordeling. Het is wel een ingrijpende beslissing, met directe gevolgen voor iemands vrijheid, werk en gezin.

Bent u zelf aangehouden of zit een naaste vast? Dan is vooral van belang wie over de detentie beslist, welke voorwaarden daarvoor gelden en wat een advocaat kan doen. Hieronder leest u hoe bewaring in Nederlandse strafzaken tegen volwassenen werkt. Voor minderjarigen gelden aanvullende regels en waarborgen.

Inbewaringstelling strafrecht: wat betekent bewaring precies?

Bewaring is een vorm van voorlopige hechtenis. De rechter-commissaris, een rechter die tijdens het strafrechtelijk onderzoek bepaalde beslissingen neemt, kan bewaring bevelen op vordering van de officier van justitie. De officier kan deze beslissing dus niet zelfstandig nemen.

Bewaring volgt vaak op een inverzekeringstelling bij de politie. Die begrippen lijken op elkaar, maar het gaat om verschillende maatregelen, met andere voorwaarden en beslissers.

De term ‘inbewaringstelling’ kan bovendien buiten het strafrecht voorkomen. Deze uitleg gaat uitsluitend over strafrechtelijke bewaring, niet over gedwongen zorg of andere vormen van vrijheidsbeneming.

Dat iemand in bewaring wordt gesteld, betekent niet dat zijn schuld vaststaat. De vraag op dat moment is of voorlopige vrijheidsbeneming wettelijk gerechtvaardigd is. De inhoudelijke beoordeling van de beschuldiging staat daar los van.

Wat is het verschil met inverzekeringstelling en gevangenhouding?

Bij inbewaringstelling in het strafrecht helpt het om de verschillende fasen uit elkaar te houden. Niet iedere verdachte doorloopt alle fasen: iemand kan ook eerder worden vrijgelaten.

Maatregel	Wie beslist?	Duur in hoofdlijnen
Inverzekeringstelling	Officier van justitie of hulpofficier van justitie	Maximaal drie dagen, bij dringende noodzakelijkheid eenmaal te verlengen met maximaal drie dagen
Bewaring	Rechter-commissaris, op vordering van de officier van justitie	Maximaal veertien dagen
Gevangenhouding	Rechtbank, op vordering van de officier van justitie	Een bevel kan voor maximaal negentig dagen worden gegeven; daarna kan voortzetting onder rechterlijke controle aan de orde zijn

Aan de inverzekeringstelling kan nog een periode van ophouden voor onderzoek voorafgaan. Daarvoor gelden eigen regels voor de duur en de berekening daarvan.

Voor de toetsing van de inverzekeringstelling geldt daarnaast een afzonderlijk controlemoment: de verdachte moet uiterlijk binnen drie dagen en achttien uur na de aanhouding voor de rechter-commissaris worden geleid. Laat een advocaat de precieze tijdstippen en wettelijke grondslag controleren. De tabel is geen berekening van de totale toegestane detentieduur in een individuele zaak.

Wanneer mag de rechter bewaring bevelen?

Een verdenking alleen is onvoldoende voor bewaring. De rechter-commissaris beoordeelt verschillende wettelijke voorwaarden. De belangrijkste regels staan in de artikelen 63 tot en met 67a van het Wetboek van Strafvordering.

Een toegestaan geval en ernstige bezwaren

Voorlopige hechtenis moet voor het betreffende strafbare feit wettelijk zijn toegestaan. Dat is vaak het geval bij misdrijven waarop een gevangenisstraf van vier jaar of meer staat, maar de wet kent ook andere gevallen en uitzonderingen. Alleen naar de maximale straf kijken is daarom niet voldoende.

Daarnaast moeten er in beginsel ernstige bezwaren tegen de verdachte bestaan. Dat is een zwaardere verdenking dan het redelijke vermoeden van schuld dat bijvoorbeeld voor een aanhouding nodig kan zijn. De concrete stukken in het dossier moeten daarvoor voldoende aanknopingspunten bieden.

Een wettelijke grond voor detentie

Bij inbewaringstelling in het strafrecht moet ook een wettelijke grond voor voorlopige hechtenis aanwezig zijn. Afhankelijk van de zaak kan het bijvoorbeeld gaan om concreet vluchtgevaar, een wettelijk omschreven gevaar voor herhaling of een zwaarwegend onderzoeksbelang.

Bij bepaalde zeer ernstige feiten kan een ernstig geschokte rechtsorde een rol spelen. Dat betekent niet dat publieke verontwaardiging op zichzelf voldoende is.

De rechter moet bovendien rekening houden met de naar verwachting op te leggen straf of maatregel. Voorlopige hechtenis mag niet worden ingezet zonder die verhouding te beoordelen. Een advocaat kan toetsen of de aangevoerde gronden voldoende concreet en op de persoon toegespitst zijn.

Wat gebeurt er bij de rechter-commissaris?

Voorbereiding met uw advocaat

Voor de behandeling bespreekt uw advocaat de verdenking, de beschikbare stukken en uw persoonlijke omstandigheden met u. Daarbij kan het gaan om uw woonadres, werk, gezin, gezondheid en eventuele lopende begeleiding.

Ook bespreekt u of en hoe u wilt reageren. Als verdachte heeft u een zwijgrecht. De keuze om wel of niet te verklaren verdient voorbereiding, zeker wanneer het dossier nog niet volledig beschikbaar is. Een verklaring die bedoeld is om snel duidelijkheid te geven, kan later anders worden uitgelegd.

Het overzicht van wat een strafrechtelijke advocaat in elke fase van uw zaak doet laat zien hoe deze bijstand aansluit op eerdere verhoren en een eventuele latere zitting.

De beoordeling van de vordering

Bij inbewaringstelling in het strafrecht beoordeelt de rechter-commissaris de vordering van de officier van justitie. De verdediging kan onder meer aanvoeren dat de verdenking onvoldoende sterk is, dat een wettelijke grond ontbreekt of dat een minder ingrijpende oplossing mogelijk is.

De rechter beoordeelt de rechtmatigheid van de inverzekeringstelling en de gevraagde bewaring als afzonderlijke vragen. Een rechtmatige inverzekeringstelling betekent dus niet automatisch dat bewaring volgt.

Wordt de vordering toegewezen, vraag uw advocaat dan welke redenen in de beslissing staan. Juist die motivering is belangrijk voor de vervolgaanpak.

Hoe lang kan iemand in voorarrest blijven?

Bewaring duurt maximaal veertien dagen. Wil het Openbaar Ministerie de voorlopige hechtenis daarna voortzetten, dan is daarvoor een nieuwe rechterlijke beslissing nodig, doorgaans over gevangenhouding door de rechtbank.

De genoemde negentig dagen bij gevangenhouding zijn geen algemene eindgrens voor alle voorlopige hechtenis. Als een zaak nog niet inhoudelijk kan worden behandeld, kan tijdens een pro-formazitting de voortduring van de detentie worden beoordeeld. Dat is een zitting waarop bijvoorbeeld de voortgang van het onderzoek en de voorlopige hechtenis worden besproken, zonder dat de volledige strafzaak al wordt behandeld.

Voor de duur van inbewaringstelling in het strafrecht zijn daarom de concrete bevelen en beslissingen bepalend. Laat uw advocaat bijhouden wanneer een bevel afloopt, welk volgend beslismoment eraan komt en of de gronden voor detentie nog aanwezig zijn.

Langdurige detentie is niet vanzelfsprekend gerechtvaardigd doordat het onderzoek nog loopt. De noodzaak moet gedurende het proces blijven bestaan.

Kan bewaring worden opgeheven of geschorst?

Er zijn verschillende manieren om vrijlating te bepleiten. Opheffing en schorsing betekenen juridisch niet hetzelfde.

Bij opheffing eindigt het bevel tot voorlopige hechtenis. Dat kan bijvoorbeeld aan de orde zijn wanneer de wettelijke voorwaarden daarvoor niet langer aanwezig zijn. De strafzaak kan ondertussen doorgaan.

Bij schorsing blijft het bevel bestaan, maar wordt de uitvoering onder voorwaarden onderbroken. Mogelijke voorwaarden zijn een meldplicht, een contactverbod of afspraken over begeleiding. Welke voorwaarden passend en toegestaan zijn, hangt af van de zaak.

Bij inbewaringstelling in het strafrecht kan een concreet schorsingsvoorstel belangrijk zijn. Denk aan een controleerbaar verblijfadres, informatie van een werkgever of een onderbouwd begeleidingsplan. Alleen zeggen dat detentie nadelig is voor het werk, is doorgaans minder overtuigend dan laten zien hoe risico’s buiten detentie kunnen worden beperkt.

Werk, ouderschap of gezondheidsklachten leiden niet automatisch tot vrijlating. De rechter weegt deze omstandigheden af tegen de belangen die voor voortduring van de detentie worden aangevoerd.

Wat kunt u of uw familie praktisch doen?

Zorg dat de advocaat beschikt over de juiste contactgegevens en relevante documenten. Een arbeidsovereenkomst, medische informatie of gegevens over zorgtaken kunnen helpen om persoonlijke omstandigheden te onderbouwen. Stem met de advocaat af welke stukken daadwerkelijk nodig zijn en hoe gevoelige informatie wordt gedeeld.

Familieleden kunnen praktische zaken regelen, zoals kinderopvang, bereikbaarheid voor een werkgever en lopende administratie. Contact met de verdachte kan tijdens het onderzoek beperkt zijn. Ook kan een advocaat vanwege vertrouwelijkheid niet zonder meer alle informatie aan familie doorgeven.

Neem niet op eigen initiatief contact op met getuigen of medeverdachten om verklaringen af te stemmen. Bespreek vragen over bewijs, berichten en contacten eerst met de advocaat. Verwijder ook geen mogelijk relevant materiaal.

Bij gezinnen met Amerikaanse verzekeringsverplichtingen kunnen daarnaast buitenlandse polissen aandacht vragen. Insurance2All biedt een mogelijkheid om Amerikaanse zorg- en levensverzekeringen te vergelijken. Die dienstverlening staat los van Nederlandse strafrechtelijke rechtsbijstand en geeft geen uitsluitsel over de gevolgen van detentie voor een bestaande polis.

Veelgestelde vragen over inbewaringstelling in het strafrecht:

Is bewaring hetzelfde als een gevangenisstraf? Nee. Bewaring is voorlopige hechtenis tijdens een strafzaak, geen opgelegde straf. Een bevel tot bewaring houdt geen vaststelling van schuld in.

Kan iemand na veertien dagen nog vastzitten? Ja, wanneer daarvoor een andere geldige grondslag bestaat, zoals een bevel tot gevangenhouding. Bewaring zelf kan niet onbeperkt worden verlengd. Laat de opvolgende beslissingen en termijnen door een advocaat controleren.

Kan ik een eigen advocaat inschakelen? U kunt uw voorkeur voor een advocaat doorgeven. Bespreek zo snel mogelijk wie de bijstand op zich neemt en welke afspraken over beschikbaarheid, kosten en eventuele gefinancierde rechtsbijstand gelden.

Betekent vrijlating dat de strafzaak voorbij is? Nee. Na afwijzing, opheffing of schorsing van voorlopige hechtenis kan het strafrechtelijk onderzoek doorgaan. Vrijlating en beëindiging van de strafzaak zijn verschillende beslissingen.

Gelden voor minderjarigen dezelfde regels? Niet volledig. Bij minderjarigen gelden aanvullende waarborgen en moet bijzondere aandacht worden besteed aan hun leeftijd, ontwikkeling en alternatieven voor detentie. Laat een jeugdzaak beoordelen door een advocaat met kennis van jeugdstrafrecht.

Laat de detentie en vervolgstappen beoordelen

Bij inbewaringstelling in het strafrecht telt niet alleen kennis van de termijnen. Ook de onderbouwing van de verdenking, de detentiegronden en een uitvoerbaar voorstel voor vrijlating verdienen aandacht.

Janssen Van den Biezenbos Advocaten in Eindhoven biedt strafrechtelijke bijstand vanaf het politieverhoor tot de behandeling bij de rechter. U heeft één vaste advocaat als aanspreekpunt, met wie u de strategie, kosten en verwachtingen bespreekt. Bijstand is ook buiten de regio mogelijk.

Wordt bewaring gevraagd of is deze al bevolen? Neem contact op en geef aan waar de verdachte verblijft en welk beslismoment bekend is. Deze informatie is algemeen en vervangt geen juridisch advies op basis van uw dossier.