Wat is civiel recht en hoe verschilt het van strafrecht?
Bij een onbetaalde factuur, een mislukte verbouwing of een schadeclaim rijst al snel de vraag: wat is civiel recht en hoe verschilt het van strafrecht? Civiel recht regelt rechten en verplichtingen tussen personen, bedrijven en andere organisaties. Strafrecht gaat over strafbare feiten en de strafrechtelijke reactie daarop.
Dat onderscheid bepaalt onder meer welke aanpak mogelijk is, wie een procedure begint en wat een rechter kan beslissen. Hieronder leest u hoe u uw situatie kunt herkennen en welke stappen verstandig kunnen zijn.
Civiel recht, burgerlijk recht en privaatrecht
Civiel recht wordt ook burgerlijk recht genoemd. De term privaatrecht wordt hiervoor eveneens gebruikt. Voor een eerste oriëntatie kunt u deze begrippen doorgaans als dezelfde categorie beschouwen.
Het gaat bijvoorbeeld om afspraken uit een overeenkomst, de verplichting om schade te vergoeden of de juridische verhouding tussen ouders en kinderen. Daarbij kunnen particulieren, ondernemers, verenigingen en andere rechtspersonen betrokken zijn. Ook de overheid kan in bepaalde situaties als civiele partij optreden.
Veel inhoudelijke regels staan in het Burgerlijk Wetboek. Daarnaast zijn bijzondere wetten, Europese regels, rechtspraak en de concrete afspraken tussen partijen van belang.
Civiel recht speelt bovendien niet pas wanneer er ruzie is. Ook het sluiten van een koopovereenkomst of het vastleggen van een opdracht valt hieronder. Een geschil ontstaat wanneer partijen bijvoorbeeld verschillend denken over wat zij hebben afgesproken of wie een verplichting moet nakomen.
Voorbeelden: wat is civiel recht in de praktijk?
Een civiel probleem kan zowel uw privéleven als uw onderneming raken. Onderstaande voorbeelden laten zien welke vragen daarbij kunnen spelen.
Rechtsgebied | Voorbeeld van een geschil | Centrale juridische vraag |
Contractenrecht | Een dienstverlener levert niet wat is afgesproken | Welke verplichtingen volgen uit de overeenkomst? |
Bouwrecht | Discussie over gebreken, vertraging of meerwerk | Wat is overeengekomen en wie draagt welk risico? |
Aansprakelijkheidsrecht | Een opdrachtgever stelt een makelaar aansprakelijk | Is er een juridische grond voor aansprakelijkheid en welke schade is daardoor ontstaan? |
Huurrecht | Een huurder en verhuurder verschillen van mening over onderhoud | Welke onderhoudsverplichtingen gelden? |
Consumentenkoop | Een gekocht product voldoet niet aan de overeenkomst | Welke oplossing kan de consument verlangen? |
Incasso | Een zakelijke klant betaalt een factuur niet | Is de vordering opeisbaar en voldoende onderbouwd? |
De benaming van het conflict geeft nog geen uitsluitsel over de uitkomst. Bij een bouwgeschil kunnen bijvoorbeeld de offerte, algemene voorwaarden, wijzigingen tijdens het werk en de communicatie over gebreken doorslaggevend zijn.
Ook familierecht valt onder civiel recht
Onderwerpen zoals echtscheiding, alimentatie en ouderlijk gezag behoren eveneens tot het civiele recht. Hier spelen naast juridische en financiële belangen vaak persoonlijke verhoudingen een grote rol.
De vraag ‘wat is civiel recht?’ is bij internationale familieproblemen slechts het begin. Ook moet worden onderzocht welke rechter bevoegd is en welk recht geldt. Speelt een alimentatiekwestie in de Verenigde Staten, dan kan een Amerikaanse rekentool voor kinderalimentatie hooguit een indicatie op basis van deelstaatregels geven. Zo'n schatting is geen berekening naar Nederlands recht en vervangt geen juridisch advies over de internationale situatie.
Het verschil tussen civiel recht en strafrecht
Het belangrijkste verschil ligt in het doel en de positie van de betrokken partijen. In een civiele zaak vraagt een partij bijvoorbeeld om betaling, herstel of een beslissing over een rechtsverhouding. In een strafzaak staat een verdenking van een strafbaar feit centraal.
Onderwerp | Civiel recht | Strafrecht |
Kern | Rechten en verplichtingen tussen partijen | Strafbare feiten en strafrechtelijke handhaving |
Betrokkenen | Bijvoorbeeld koper en verkoper, huurder en verhuurder of twee ondernemingen | Het Openbaar Ministerie en de verdachte, met mogelijke betrokkenheid van slachtoffers |
Start van een rechtszaak | Een partij legt een geschil of verzoek aan de rechter voor | Het Openbaar Ministerie brengt een strafzaak voor de rechter |
Mogelijke beslissing | Bijvoorbeeld betaling, nakoming, ontbinding of een beslissing over gezag | Bijvoorbeeld vrijspraak, een straf of een maatregel |
Het antwoord op ‘wat is civiel recht?’ draait dus om de juridische verhouding tussen partijen, niet om het opleggen van een straf wegens een strafbaar feit.
Eén gebeurtenis kan wel beide rechtsgebieden raken. Vernieling kan aanleiding geven tot een strafzaak én een civiele schadeclaim. Een slachtoffer kan onder voorwaarden ook in het strafproces schadevergoeding vorderen. Welke route passend is, hangt af van de zaak.
Andersom is het niet nakomen van een overeenkomst op zichzelf nog geen strafbaar feit. Bij een verdenking is de rol van een strafrechtelijke advocaat tijdens de verschillende fasen van de zaak daarom anders dan die van een advocaat bij een contractgeschil.
Wanneer is bestuursrecht van toepassing?
Bij een conflict met de overheid is vooral van belang in welke rol de overheid handelt.
Gaat het om een publiekrechtelijk besluit, zoals een beslissing over een vergunning of uitkering? Dan kan een bestuursrechtelijke route van bezwaar en beroep aan de orde zijn. Sluit een gemeente bijvoorbeeld een huurovereenkomst, dan kan een geschil daarover juist civielrechtelijk zijn.
Dit onderscheid is niet in iedere situatie eenvoudig. Bij schade door overheidshandelen kunnen bevoegdheidsregels en de samenhang met eerdere besluiten een rol spelen. Laat daarom beoordelen welke route openstaat. De verkeerde procedure kiezen kan extra kosten veroorzaken of gevolgen hebben voor de mogelijkheden om tijdig op te komen tegen een beslissing.
Wat is civiel recht zonder een rechtszaak?
Veel civiele problemen worden opgelost zonder dat een rechter uitspraak doet. Een beoordeling van uw positie helpt om te bepalen of overleg zinvol is en wat u daarbij wel of niet moet toezeggen.
Begin met het verzamelen van de overeenkomst, offertes, facturen, algemene voorwaarden en relevante correspondentie. Maak daarnaast een chronologisch overzicht van wat er is gebeurd. Noteer niet alleen wat u verlangt, maar ook welke bezwaren de andere partij aanvoert.
Daarna kan rechtstreeks overleg, een onderhandeling via advocaten of mediation passend zijn. Mediation is vooral zinvol wanneer partijen bereid zijn samen naar een oplossing te zoeken. Het is niet in ieder conflict de juiste route.
Soms is eerst een duidelijke schriftelijke aanspraak of een ingebrekestelling nodig voordat bepaalde vervolgstappen mogelijk zijn. Een ingebrekestelling houdt doorgaans in dat iemand schriftelijk wordt aangesproken en alsnog een redelijke gelegenheid krijgt om na te komen. Of deze stap nodig is en hoe de brief moet worden opgesteld, hangt af van de situatie.
Leg een bereikte regeling zorgvuldig vast, inclusief afspraken over betaling, herstel en eventuele resterende aanspraken.
Hoe verloopt een civiele procedure?
Wanneer een oplossing buiten de rechter uitblijft, kan een civiele procedure volgen. Welke procedure nodig is, hangt onder meer af van het onderwerp, het gevraagde resultaat en de toepasselijke procesregels.
Veel zaken beginnen met een dagvaarding: een officieel processtuk waarin staat wat de eisende partij verlangt en waarom. Andere zaken, waaronder verschillende familiezaken, beginnen met een verzoekschrift. De andere partij krijgt gelegenheid om te reageren. De rechter kan vervolgens een zitting houden, vragen stellen of nadere bewijslevering nodig vinden.
Bewijs is daarbij essentieel. Als hoofdregel moet degene die zich beroept op de rechtsgevolgen van bepaalde feiten die feiten bewijzen wanneer ze voldoende worden betwist. Er bestaan uitzonderingen en bijzondere bewijsregels. Een overtuigend verhaal alleen is daarom niet steeds voldoende.
De wettelijke procesregels staan onder meer in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Voor algemene uitleg over procedures biedt ook de Rechtspraak informatie.
Bij voldoende spoed kan een kort geding mogelijk zijn. Dat is doorgaans gericht op een voorlopige voorziening en vervangt niet in iedere situatie een procedure waarin het geschil definitief wordt beoordeeld.
Wanneer heeft u een advocaat nodig en wat kost dat?
Het antwoord op ‘wat is civiel recht?’ vertelt u nog niet of procederen in uw geval verstandig is. Daarvoor moeten uw juridische positie, het beschikbare bewijs, het belang van de zaak en de verwachte kosten samen worden bekeken.
Bij de kantonrechter kunt u doorgaans zelf procederen. Bij veel andere civiele procedures bij de rechtbank is een advocaat verplicht. Welke regels gelden, hangt af van de procedure. Ook als vertegenwoordiging niet verplicht is, kan vroegtijdig advies helpen om verkeerde stappen te voorkomen. Meer hierover leest u bij de uitleg over wanneer een advocaat civiel recht nodig is.
Bespreek vooraf de advocaatkosten en mogelijke bijkomende kosten, zoals griffierecht, deurwaarderskosten en deskundigenkosten. In veel civiele procedures kan een proceskostenveroordeling volgen. Die dekt doorgaans niet alle werkelijk gemaakte advocaatkosten. De regels en uitzonderingen verschillen per soort zaak.
Een realistische afweging gaat ook over verhaalbaarheid: een toegewezen geldvordering betekent niet vanzelf dat de andere partij daadwerkelijk kan betalen.
Veelgestelde vragen over civiel recht:
Wat is civiel recht in gewone taal? Civiel recht gaat over juridische rechten en verplichtingen tussen personen, bedrijven en andere organisaties. Denk aan afspraken over een aankoop, schade door een ander of de afwikkeling van een scheiding.
Is arbeidsrecht ook civiel recht? Het individuele arbeidsrecht, zoals geschillen tussen werkgever en werknemer over loon of ontslag, behoort in beginsel tot het privaatrecht. Rond werk kunnen daarnaast bestuursrechtelijke regels gelden, bijvoorbeeld over uitkeringen. De juiste route hangt af van het concrete onderwerp.
Moet ik voor een civiel conflict eerst aangifte doen? Voor een gewone civiele vordering is aangifte doorgaans geen voorwaarde. Zijn er mogelijk ook strafbare feiten gepleegd, dan kunnen civiele en strafrechtelijke mogelijkheden naast elkaar bestaan. Laat beoordelen welke stappen bij uw situatie passen.
Kan ik zelf stoppen met betalen als de ander afspraken niet nakomt? Onder voorwaarden kan opschorting mogelijk zijn, maar onterecht stoppen met betalen kan uw positie schaden. De juiste aanpak hangt af van de overeenkomst, de feiten en de samenhang tussen de verplichtingen. Vraag advies voordat u deze stap zet.
Laat uw juridische positie beoordelen
Wilt u weten of uw probleem onder civiel recht, strafrecht of een ander rechtsgebied valt? Janssen Van den Biezenbos Advocaten ondersteunt particulieren en ondernemers vanuit Eindhoven, in Noord-Brabant en waar nodig elders in Nederland.
U heeft één vaste advocaat als aanspreekpunt. Samen bespreekt u de relevante documenten, uw doel en de mogelijke aanpak, met aandacht voor kansen, risico's en kosten. Neem bij een eerste contact ook ontvangen brieven en eventuele lopende termijnen mee, zodat duidelijk wordt welke vervolgstap passend is.
Deze informatie is algemeen en vervangt geen juridisch advies. Iedere zaak vraagt om beoordeling van de feiten, documenten en toepasselijke regels.


