Wat valt onder financieel economisch strafrecht?

Onder financieel economisch strafrecht vallen onder meer fraude, witwassen, fiscale delicten, corruptie en bepaalde overtredingen van regels voor ondernemingen en financiële markten. Het gaat om een verzamelnaam voor strafbare feiten rond geld, vermogen en economische activiteiten. Niet ieder financieel verlies, administratief gebrek of zakelijk conflict is daarmee een strafzaak.

Voor ondernemers, bestuurders en particulieren is vooral van belang welke concrete gedraging wordt onderzocht en welke wettelijke voorwaarden daarbij gelden. Hieronder leest u waar de grenzen liggen, wie strafrechtelijk verantwoordelijk kan zijn en wat verstandig is bij een onderzoek.

Een verzamelnaam, geen afzonderlijk strafbaar feit

Er bestaat niet één wetsartikel dat dit hele rechtsgebied regelt. De strafbare feiten staan verspreid over het Wetboek van Strafrecht en bijzondere wetten, zoals belastingwetgeving en de Wet op de economische delicten.

Dat onderscheid heeft praktische gevolgen. Bij het ene feit moet bijvoorbeeld opzet worden bewezen, terwijl bij een ander feit een andere schuldvorm of norm geldt. Ook kunnen toezichthouders bestuursrechtelijk optreden, bijvoorbeeld met een boete. Welke route mogelijk is, hangt af van de overtreden regel en de omstandigheden.

Een financieel nadeel is op zichzelf onvoldoende om strafbaarheid vast te stellen. Er moet een toepasselijke strafbepaling zijn en aan de wettelijke voorwaarden daarvan moet zijn voldaan. Een verdenking betekent bovendien niet dat schuld vaststaat.

Welke feiten vallen onder financieel economisch strafrecht?

De volgende onderwerpen kunnen binnen dit rechtsgebied vallen. De voorbeelden geven richting, maar vormen geen volledige lijst en betekenen niet dat vergelijkbaar gedrag automatisch strafbaar is.

Onderwerp	Voorbeelden van gedrag dat onderzocht kan worden
Fraude en valsheid in geschrift	Valse facturen, vervalste overeenkomsten of misleidende informatie om betalingen te verkrijgen
Witwassen	Verwerven, gebruiken of verhullen van geld of goederen met een criminele herkomst
Fiscale delicten	Opzettelijk onjuiste belastingaangiften of het niet nakomen van bepaalde fiscale verplichtingen
Faillissementsfraude	Verzwijgen van bezittingen of benadelen van schuldeisers rond een faillissement
Corruptie	Ongeoorloofde betalingen of voordelen om beslissingen te beïnvloeden
Marktmisbruik	Handel met voorwetenschap of marktmanipulatie
Economische delicten	Overtredingen van bepaalde milieu-, sanctie- of bedrijfsvoorschriften die wettelijk als economisch delict zijn aangewezen

Fraude is geen vrij te gebruiken juridisch etiket

Het woord fraude wordt in het dagelijks taalgebruik breed gebruikt. In een strafzaak moet duidelijk zijn welk concreet delict wordt bedoeld, zoals oplichting of valsheid in geschrift. Die feiten hebben ieder eigen wettelijke voorwaarden.

Een factuur met een verkeerd bedrag kan bijvoorbeeld voortkomen uit een vergissing, een contractueel meningsverschil of een bewuste vervalsing. Binnen het financieel economisch strafrecht maakt die feitelijke achtergrond een wezenlijk verschil. Correspondentie, eerdere afspraken en de totstandkoming van documenten kunnen daarom belangrijk zijn voor de beoordeling.

Witwassen en fiscale delicten vragen een eigen beoordeling

Bij witwassen draait het om de criminele herkomst van geld of goederen en de betrokkenheid van de verdachte. Welke wetenschap of verwijtbaarheid moet worden bewezen, verschilt per witwasbepaling. Een ongebruikelijke betaling is op zichzelf nog geen bewijs van witwassen.

Ook een belastingcorrectie betekent niet zonder meer dat een fiscaal strafbaar feit is gepleegd. Over de specifieke grens tussen controle, boete en strafvervolging leest u meer in onze uitleg over fiscaal strafrecht bij een verdenking.

Economische delicten zijn breder dan financiële fraude

De Wet op de economische delicten wijst overtredingen van uiteenlopende voorschriften aan als economische delicten. Daardoor kunnen ook bepaalde regels over milieu, bedrijfsvoering of internationale sancties strafrechtelijk relevant zijn.

Voor een aannemer, verhuurder of productiebedrijf kan dus een voorschrift centraal staan dat niet direct over geld gaat. Of een overtreding strafbaar is en hoe deze wordt gekwalificeerd, moet worden beoordeeld aan de hand van de specifieke wettelijke regeling.

Wanneer blijft een financieel conflict een civiele zaak?

Een opdrachtgever betaalt niet, een investering levert verlies op of een aannemer voert afgesproken werkzaamheden niet goed uit. Zulke situaties kunnen ingrijpend zijn, maar horen vaak in de eerste plaats thuis in het civiele recht. Daar gaat het bijvoorbeeld om nakoming van afspraken, ontbinding of schadevergoeding.

Een conflict kan daarnaast een strafrechtelijke kant krijgen wanneer er aanwijzingen zijn voor bijvoorbeeld oplichting of vervalste documenten. Alleen het niet nakomen van een overeenkomst is doorgaans onvoldoende om oplichting aan te nemen.

Voor de afbakening van financieel economisch strafrecht zijn daarom niet alleen de gevolgen van belang, maar vooral de handelingen, informatie en bedoelingen die juridisch kunnen worden vastgesteld. De juiste route kan civielrechtelijk, strafrechtelijk of een combinatie daarvan zijn. Laat die keuze beoordelen voordat u aangifte doet of stevige beschuldigingen uit.

Wie kan verantwoordelijk zijn: de onderneming of de bestuurder?

Zowel natuurlijke personen als rechtspersonen kunnen onder voorwaarden strafrechtelijk worden vervolgd. Artikel 51 van het Wetboek van Strafrecht biedt ook een grondslag voor vervolging van personen die opdracht hebben gegeven tot een strafbaar feit of daaraan feitelijk leiding hebben gegeven.

Een bestuursfunctie maakt iemand op zichzelf nog niet strafrechtelijk verantwoordelijk. Onder meer de feitelijke zeggenschap, wetenschap en concrete betrokkenheid kunnen van belang zijn. Ook het niet ingrijpen kan onder bepaalde omstandigheden meewegen. Daarvoor is een zorgvuldige beoordeling van de feiten nodig.

Een onderneming en haar bestuurder kunnen verschillende belangen hebben. De verklaring die gunstig lijkt voor de onderneming kan voor een medewerker of bestuurder anders uitpakken. Bespreek daarom vroegtijdig wie juridische bijstand nodig heeft en of afzonderlijke advocaten nodig zijn. Dat geldt ook wanneer een werknemer wordt gevraagd om namens de organisatie uitleg te geven.

Hoe ontstaat een onderzoek en welke instanties zijn betrokken?

Een onderzoek kan beginnen na een aangifte, een controle, een melding of informatie uit een ander onderzoek. Afhankelijk van het onderwerp kunnen onder meer de politie, de FIOD en andere opsporingsdiensten betrokken zijn. Het Openbaar Ministerie beslist over strafvervolging.

Binnen het financieel economisch strafrecht kunnen daarnaast toezichthouders een rol spelen, zoals de Autoriteit Financiële Markten of De Nederlandsche Bank. Een toezichtscontrole is niet hetzelfde als een strafrechtelijk onderzoek. Uw positie en verplichtingen kunnen per fase verschillen.

Zo kan een verzoek om administratie een andere juridische betekenis hebben dan een uitnodiging voor een verdachtenverhoor. Ook kunnen bestuursrechtelijke en strafrechtelijke trajecten elkaar raken. Die samenloop kent juridische grenzen en vraagt om afzonderlijke beoordeling.

Ontvangt u een brief of informatieverzoek? Controleer dan namens welke instantie wordt gehandeld, op welke grondslag informatie wordt gevraagd en welke reactietermijn wordt genoemd. Laat onduidelijkheden beoordelen voordat u inhoudelijk reageert.

Wat is verstandig bij een verdenking of informatieverzoek?

Vroeg advies helpt om uw positie zorgvuldig te bepalen. Dat betekent niet dat u een onderzoek moet tegenwerken. Het gaat erom dat u begrijpt wat er wordt gevraagd en welke rechten en verplichtingen daarbij horen.

• Bewaar relevante informatie: voorkom dat administratie, berichten of bestanden worden verwijderd of achteraf aangepast. Bespreek ook het behoud van digitale gegevens met uw advocaat.

• Laat uw positie vaststellen: maakt het uit of u wordt benaderd als verdachte, getuige, bestuurder of vertegenwoordiger van een onderneming? Die rollen kunnen verschillende gevolgen hebben.

• Bespreek uw reactie vooraf: laat een uitnodiging, vordering of verzoek beoordelen en stem met uw advocaat af hoe u zorgvuldig reageert.

Als verdachte hoeft u tijdens een verhoor geen antwoord te geven op vragen over uw betrokkenheid. Bespreek vóór het verhoor de mogelijkheid van rechtsbijstand en uw proceshouding. Voor het verstrekken van documenten of gegevens kunnen andere regels gelden dan voor het beantwoorden van vragen. Een beroep op zwijgen geeft daarom niet zonder meer antwoord op iedere informatievordering.

Zorgvuldigheid bij internationale investeringen

Bij grensoverschrijdende transacties kunnen contractuele afspraken, belastingregels en controles op geldstromen naast elkaar spelen. Denk aan de aankoop van buitenlands vastgoed of investeringen via meerdere vennootschappen.

Commerciële informatie over vastgoedprojecten in de Verenigde Arabische Emiraten kan helpen bij de oriëntatie, maar vervangt geen onafhankelijke beoordeling van eigendomsrechten, contracten of betalingsafspraken. Ook de fiscale behandeling en toepasselijke lokale regels verdienen afzonderlijke aandacht.

Vanuit financieel economisch strafrecht kan onder meer relevant zijn of de herkomst van middelen inzichtelijk is en of toepasselijke sanctieregels worden nageleefd. Een buitenlandse investering is op zichzelf geen aanwijzing voor strafbaar gedrag. Wel is het verstandig om vast te leggen wie de contractspartijen zijn, waarvoor betalingen dienen en welke controles zijn uitgevoerd. Zo blijft een transactie beter uitlegbaar als daar later vragen over ontstaan.

Welke gevolgen kan een zaak hebben?

De mogelijke gevolgen hangen af van het verweten feit, het bewijs en de omstandigheden. Afhankelijk van de wettelijke regeling kunnen bijvoorbeeld een geldboete, taakstraf of gevangenisstraf aan de orde zijn. Niet iedere verdenking leidt tot vervolging of een veroordeling.

Daarnaast kan beslag worden gelegd op bijvoorbeeld administratie, banktegoeden of andere vermogensbestanddelen. Beslag is een maatregel tijdens het onderzoek en staat niet gelijk aan een definitieve beslissing dat iemand die bezittingen verliest.

Ook ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel en verbeurdverklaring kunnen onder wettelijke voorwaarden aan de orde komen. Dat zijn verschillende juridische instrumenten. Onze uitleg over wanneer verbeurdverklaring kan volgen gaat nader in op dat onderscheid.

Los van een mogelijke sanctie kan een onderzoek de bedrijfsvoering, reputatie en samenwerking met financiers raken. Een verdedigingsstrategie hoort daarom ook aandacht te hebben voor praktische gevolgen, zonder het strafrechtelijke belang uit het oog te verliezen.

Veelgestelde vragen over financieel economisch strafrecht:

Valt een fout in de boekhouding hieronder? Niet iedere boekhoudkundige fout is strafbaar. De overtreden regel, de aard van de fout en eventuele opzet of andere vereiste schuldvorm zijn van belang. Laat de administratie en de concrete verdenking beoordelen door een advocaat.

Kan ik als bestuurder worden vervolgd voor handelingen van mijn bedrijf? Dat kan onder wettelijke voorwaarden. Uw functie alleen is niet voldoende om die conclusie te trekken. Onder meer uw feitelijke rol, betrokkenheid en wetenschap moeten worden onderzocht.

Moet ik meewerken aan een verzoek van de FIOD? Dat hangt af van uw positie, de grondslag van het verzoek en de gevraagde medewerking. Voor verklaringen kunnen andere regels gelden dan voor documenten. Vraag juridisch advies en negeer een verzoek of genoemde termijn niet.

Is een advocaat pas nodig als ik een dagvaarding ontvang? Juridische bijstand kan al eerder zinvol zijn, bijvoorbeeld bij een uitnodiging voor verhoor, een doorzoeking of beslag. De eerste keuzes kunnen van betekenis zijn voor het verdere verloop van de zaak.

Laat uw juridische positie tijdig beoordelen

Een vraag over financieel economisch strafrecht vraagt om beoordeling van de concrete feiten, documenten en fase van het onderzoek. Janssen Van den Biezenbos Advocaten in Eindhoven biedt bijstand in strafzaken, van het politieverhoor tot de behandeling door de rechter.

Bij Janssen Van den Biezenbos Advocaten heeft u één vaste advocaat als aanspreekpunt. Bespreek welke stukken relevant zijn, welke stappen nu nodig zijn en wat de verwachte kosten en risico’s zijn. Het kantoor ondersteunt particulieren en ondernemers in Noord-Brabant en waar nodig daarbuiten.

Deze informatie is algemeen en vervangt geen juridisch advies over uw eigen situatie.