Wanneer vallen adolescenten onder het strafrecht voor jongeren?
Of bij adolescenten strafrecht voor jongeren kan worden toegepast, hangt af van hun leeftijd op het moment van het vermoedelijke strafbare feit en hun persoonlijke omstandigheden. Voor jongvolwassenen die toen 18 tot 23 jaar waren, kan de rechter onder voorwaarden jeugdstrafrecht toepassen. Voor 16- en 17-jarigen geldt juist dat in uitzonderingsgevallen volwassenenstrafrecht mogelijk is.
Die keuze kan gevolgen hebben voor de mogelijke straffen, begeleiding en behandeling. Leeftijd is daarbij het vertrekpunt, maar niet het hele verhaal. Voor jongeren en ouders is het daarom verstandig om vroeg met een advocaat te bespreken welke omstandigheden relevant zijn en welke informatie daarvoor nodig is.
Wat is adolescentenstrafrecht?
Adolescentenstrafrecht is geen afzonderlijk, derde strafstelsel naast het jeugd- en volwassenenstrafrecht. Het biedt mogelijkheden om rond de overgang naar volwassenheid rekening te houden met de ontwikkeling van een verdachte.
Het uitgangspunt is dat minderjarigen volgens het jeugdstrafrecht worden berecht en meerderjarigen volgens het volwassenenstrafrecht. De wet maakt afwijkingen mogelijk. Daardoor kan een jongvolwassene soms een sanctie uit het jeugdstrafrecht krijgen, terwijl bij een 16- of 17-jarige onder bepaalde omstandigheden volwassenenstrafrecht wordt toegepast.
De pedagogische benadering van het jeugdstrafrecht richt zich onder meer op ontwikkeling, gedragsverandering en het voorkomen van nieuwe strafbare feiten. Dat betekent niet dat een verdenking minder serieus wordt behandeld. De rechter moet ook binnen dit stelsel beoordelen wat bewezen is en welke reactie passend is.
Wanneer is bij adolescenten strafrecht voor jongeren mogelijk?
De belangrijkste leeftijdsgrenzen staan hieronder. Daarbij gaat het om de leeftijd ten tijde van het feit, niet uitsluitend om de leeftijd tijdens het verhoor of de rechtszitting.
Leeftijd ten tijde van het feit | Uitgangspunt | Mogelijke afwijking |
Jonger dan 12 jaar | Geen strafrechtelijke vervolging | Hulpverlening of kinderbeschermingsmaatregelen kunnen, afhankelijk van de situatie, wel aan de orde zijn |
12 tot 16 jaar | Jeugdstrafrecht | De uitzondering voor toepassing van volwassenenstrafrecht geldt niet voor deze leeftijdsgroep |
16 of 17 jaar | Jeugdstrafrecht | De rechter kan onder de wettelijke voorwaarden volwassenenstrafrecht toepassen |
18 tot 23 jaar | Volwassenenstrafrecht | De rechter kan onder de wettelijke voorwaarden jeugdstrafrecht toepassen |
23 jaar of ouder | Volwassenenstrafrecht | De adolescentenregeling biedt voor feiten vanaf deze leeftijd geen grond om jeugdstrafrecht toe te passen |
Voor jongvolwassenen is artikel 77c van het Wetboek van Strafrecht van belang. De rechter kan jeugdstrafrecht toepassen als daarvoor aanleiding bestaat in de persoonlijkheid van de verdachte of de omstandigheden waaronder het feit is begaan. Alleen de leeftijd binnen deze groep is dus niet voldoende.
Wat betekent dit voor 16- en 17-jarigen?
Bij deze groep werkt de uitzondering andersom. Op grond van artikel 77b van het Wetboek van Strafrecht kan de rechter volwassenenstrafrecht toepassen vanwege de ernst van het feit, de persoonlijkheid van de verdachte of de omstandigheden waaronder het feit is begaan.
De wettelijke afweging is daarmee niet precies dezelfde als bij jongvolwassenen. Wanneer bij adolescenten strafrecht voor volwassenen wordt overwogen, moet de verdediging de aangevoerde redenen zorgvuldig kunnen beoordelen en bespreken.
Wordt iemand pas na de achttiende verjaardag berecht voor een feit dat op zeventienjarige leeftijd zou zijn gepleegd? Dan blijft de leeftijd tijdens dat feit het uitgangspunt. Omgekeerd sluit een rechtszitting na de 23e verjaardag toepassing van artikel 77c niet zonder meer uit als het feit vóór die verjaardag is gepleegd. Bij meerdere feiten op verschillende leeftijden is afzonderlijke beoordeling nodig.
Wat verschilt er tussen jeugd- en volwassenenstrafrecht?
Het jeugdstrafrecht heeft een nadrukkelijk pedagogisch karakter. De rechter kijkt niet alleen naar een passende reactie op het feit, maar ook naar wat nodig is voor de verdere ontwikkeling van de jongere. Begeleiding, behandeling en ondersteuning bij school of werk kunnen daarin een rol spelen.
Ook binnen het volwassenenstrafrecht kunnen behandeling en toezicht onderdeel zijn van de strafrechtelijke reactie. Het verschil is dus niet dat het ene stelsel uitsluitend helpt en het andere uitsluitend straft. Wel verschillen de beschikbare sancties, wettelijke kaders en mogelijkheden voor uitvoering.
Jeugdstrafrecht is niet automatisch de gunstigste of lichtste uitkomst. Een behandelmaatregel kan bijvoorbeeld ingrijpend zijn. De advocaat bespreekt daarom niet alleen of toepassing juridisch mogelijk is, maar ook welke concrete gevolgen daarbij kunnen horen.
De keuze om bij adolescenten strafrecht voor jongeren toe te passen, staat bovendien los van de bewijsbeoordeling. Een discussie over het passende stelsel betekent niet dat de verdachte het feit erkent of dat schuld al vaststaat.
Wie adviseert en wie beslist?
De vraag welk strafrecht passend is, kan al tijdens het onderzoek aan de orde komen. Een advocaat kan signaleren dat ontwikkeling, kwetsbaarheid of bestaande begeleiding nader onderzocht moeten worden. Het is niet verstandig daarmee te wachten tot de zitting als relevante informatie eerder beschikbaar kan zijn.
De officier van justitie bepaalt binnen het vervolgingsbeleid welk standpunt het Openbaar Ministerie inneemt. De reclassering kan bij jongvolwassenen adviseren over de persoon, begeleiding en een passende aanpak. Afhankelijk van de zaak kunnen ook een psycholoog of psychiater worden ingeschakeld. Bij minderjarigen kan de Raad voor de Kinderbescherming een belangrijke adviserende rol hebben.
Bij berechting beslist uiteindelijk de rechter over toepassing van de wettelijke uitzondering. Een advies voor jeugdstrafrecht is dus geen garantie dat dit stelsel wordt toegepast. De verdediging kan rapportages bespreken, onjuistheden signaleren en gemotiveerd om aanvullend onderzoek vragen.
Welke persoonlijke omstandigheden kunnen meewegen?
Om bij adolescenten strafrecht voor jongeren te kunnen bepleiten, is concrete informatie over de ontwikkeling en het functioneren van de verdachte belangrijk. Daarbij kan onder meer worden gekeken naar:
Het vermogen om gevolgen te overzien en impulsen te beheersen.
De mate van zelfstandigheid in het dagelijks leven.
Beïnvloedbaarheid door leeftijdgenoten of anderen.
School, werk, woonsituatie en beschikbare begeleiding.
Psychische problemen, een verstandelijke beperking of andere ontwikkelingskenmerken, voor zover relevant.
Geen van deze omstandigheden bepaalt op zichzelf de uitkomst. Een diagnose leidt niet automatisch tot jeugdstrafrecht. Andersom betekent het ontbreken van een diagnose niet dat onderzoek naar ontwikkeling overbodig is.
Ook een opleiding, baan of zelfstandige woning vertelt niet het hele verhaal. Iemand kan op één terrein zelfstandig functioneren en op andere terreinen veel ondersteuning nodig hebben. Juist die verschillen moeten duidelijk worden uitgelegd, zonder de jongere gunstiger of kwetsbaarder voor te stellen dan de feiten ondersteunen.
Voorlopige hechtenis en plaatsing
Als een verdachte vastzit, kan de mogelijke toepassing van jeugdstrafrecht al vroeg relevant worden voor de discussie over voorlopige hechtenis en plaatsing. Voor jongvolwassenen kan onder voorwaarden verblijf in een justitiële jeugdinrichting aan de orde zijn. Dat volgt niet automatisch uit de leeftijd of een verzoek van de verdediging.
De bevoegde rechter beslist over voorlopige hechtenis. Voor de uitvoering en de concrete plaatsing gelden daarnaast afzonderlijke regels en beslissingen. Bespreek daarom met de advocaat wat in de betreffende fase mogelijk is en welke informatie daarvoor nodig is.
Wilt u begrijpen welke ondersteuning daarbij past? Lees dan hoe een strafrechtelijke advocaat in de verschillende fasen van een zaak de verdediging voorbereidt en voert.
Welke straffen en maatregelen zijn mogelijk?
Als bij adolescenten strafrecht voor jongeren wordt toegepast, kan de rechter kiezen uit de daarvoor beschikbare wettelijke sancties. Welke daarvan mogelijk en passend zijn, hangt onder meer af van het bewezenverklaarde feit, de persoon en de wettelijke voorwaarden.
Tot de mogelijkheden behoren een geldboete, taakstraf en jeugddetentie. Daarnaast bestaan maatregelen die zijn gericht op gedrag of behandeling. Voorbeelden zijn de gedragsbeïnvloedende maatregel en, onder specifieke voorwaarden, plaatsing in een inrichting voor jeugdigen, vaak aangeduid als de PIJ-maatregel.
Aan een voorwaardelijke straf kunnen voorwaarden worden verbonden, zoals begeleiding of behandeling. De precieze mogelijkheden verschillen per sanctie en situatie. Een behandelmaatregel is niet uitsluitend een vorm van hulp, maar kan ook aanzienlijke beperkingen van de vrijheid meebrengen.
Toezicht en begeleiding kunnen aandacht besteden aan school, werk, wonen of middelengebruik. Welke instantie dit uitvoert, hangt af van de beslissing en de toepasselijke regels. Laat daarom niet alleen uitleggen welke sanctie wordt voorgesteld, maar ook wat de uitvoering in het dagelijks leven kan betekenen.
Hoe bereiden jongeren en ouders zich voor?
Een goede voorbereiding begint met een helder overzicht van de situatie. De advocaat heeft zowel informatie over de verdenking als over het dagelijks functioneren nodig. Verzamel relevante stukken, maar bespreek eerst welke informatie daadwerkelijk moet worden ingebracht en met wie die mag worden gedeeld.
Verzamel gerichte informatie
Denk aan de uitnodiging voor een verhoor, een dagvaarding of andere ontvangen processtukken. Daarnaast kunnen bestaande verslagen over begeleiding, schoolinformatie of gegevens over behandeling relevant zijn. Een korte tijdlijn helpt om gebeurtenissen en veranderingen te ordenen.
Beschrijf niet alleen problemen. Ook wat goed gaat, welke ondersteuning werkt en welke afspraken haalbaar zijn, kan van belang zijn. Als bij adolescenten strafrecht voor jongeren wordt bepleit, moet een voorgestelde aanpak aansluiten bij de werkelijke situatie.
Medische en andere gevoelige gegevens vragen om zorgvuldigheid. Stuur zulke stukken niet zonder overleg naar verschillende instanties. Laat de advocaat beoordelen welke documenten relevant zijn en hoe die op een passende manier kunnen worden gebruikt.
Maak school, werk en begeleiding concreet
Een algemene verklaring als ‘hij heeft structuur nodig’ zegt weinig zonder voorbeelden. Nuttiger is een beschrijving van wie afspraken bewaakt, hoe vaak begeleiding nodig is en wat er gebeurt als die ondersteuning ontbreekt.
Bij werk, bijvoorbeeld schilderwerk aan woningen en bedrijfspanden, vertelt een functietitel weinig over de mate van zelfstandigheid. Een werkgeversverklaring kan concreet beschrijven welke taken iemand zelf uitvoert, hoeveel instructie nodig is en wie toezicht houdt. Dat maakt het dagelijks functioneren beter inzichtelijk dan alleen de mededeling dat iemand werkt.
Probeer verklaringen niet op een gewenste uitkomst af te stemmen. Feitelijke, controleerbare informatie helpt de advocaat en eventuele deskundigen om een realistisch beeld te vormen.
Bespreek de rol van ouders en verzorgers
Ouders kunnen belangrijke informatie geven over ontwikkeling, ondersteuning en gedrag thuis. Tegelijk heeft de verdachte een eigen positie in het strafproces. Bij een meerderjarige cliënt spreekt de advocaat in beginsel met die cliënt af welke informatie met ouders wordt gedeeld.
Het is verstandig vooraf te bespreken wie bij gesprekken aanwezig is en wie welke informatie aanlevert. Bij minderjarigen kunnen daarnaast specifieke regels over betrokkenheid van ouders of verzorgers gelden. Meer over vroege ondersteuning leest u in de uitleg over wanneer een jeugdrechtadvocaat inschakelen verstandig is.
Veelgestelde vragen over adolescentenstrafrecht:
Wordt bij adolescenten strafrecht voor jongeren automatisch toegepast tot 23 jaar? Nee. Vanaf 18 jaar is volwassenenstrafrecht het uitgangspunt. Voor toepassing van jeugdstrafrecht moet de rechter aanleiding zien in de persoonlijkheid van de verdachte of de omstandigheden waaronder het feit is begaan.
Kan een 22-jarige nog volgens het jeugdstrafrecht worden berecht? Dat kan onder de wettelijke voorwaarden als de verdachte tijdens het feit nog geen 23 jaar was. De leeftijd alleen is niet voldoende. Laat de persoonlijke omstandigheden en het dossier door een advocaat beoordelen.
Is een psychologisch onderzoek verplicht? Niet in iedere zaak waarin adolescentenstrafrecht wordt besproken, is hetzelfde onderzoek nodig. Welke rapportage nodig of wenselijk is, hangt af van de vragen in de zaak en de sanctie die wordt overwogen. Voor bepaalde maatregelen gelden specifieke wettelijke eisen.
Betekent jeugdstrafrecht dat een veroordeling geen gevolgen heeft voor een VOG? Nee, die conclusie kunt u daar niet uit trekken. De gevolgen voor een verklaring omtrent het gedrag hangen onder meer af van de relevante justitiële gegevens, het doel van de aanvraag en de toepasselijke beoordelingsregels.
Wat als een rapportage onjuiste informatie bevat? Bespreek concrete onjuistheden zo snel mogelijk met de advocaat en verzamel waar mogelijk onderbouwing. De passende vervolgstap hangt af van de aard van de fout en de fase van de procedure. Deze informatie is algemeen en vervangt geen juridisch advies.
Laat tijdig beoordelen welk strafrecht passend kan zijn
Een zorgvuldige verdediging kijkt naar de verdenking én naar de persoon achter het dossier. Wordt u of uw kind verdacht van een strafbaar feit rond de overgang naar volwassenheid? Bespreek dan tijdig welke wettelijke regeling van toepassing kan zijn, welke rapportages nodig zijn en wat de mogelijke gevolgen zijn.
Janssen Van den Biezenbos Advocaten in Eindhoven biedt persoonlijke bijstand in strafzaken en jeugdstrafzaken, vanaf het politieverhoor tot de behandeling bij de rechter. U heeft één vaste advocaat als aanspreekpunt. Samen bespreekt u de feiten, mogelijke stappen, risico’s en kosten. Contact is mogelijk op kantoor, telefonisch of digitaal, ook voor zaken buiten de regio Eindhoven.


